พิน็อคคิโอ/ วรรณกรรมอิตาลี

จากบทความ  
 
จาก พิน็อคคิโอ ถึง ไหม
หนึ่งทศวรรษของวรรณกรรมอิตาลี

พิมพ์ครั้งแรกใน ‘บุษบาบรรณ’ รวมบทความทางวิชาการ และบทแปลวรรณกรรมตะวันตก
พวงคราม พันธ์บูรณะ(บรรณาธิการ) กรุงเทพฯ : ภาควิชาภาษาตะวันตก คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์ มหาวิทยาลัย 2544
 
ข้อมูล :สำนักพิมพ์ผีเสื้อ   
 
***************************************************** 
วรรณคดีอิตาลีที่ผู้อ่านชาวไทยรู้จักดีที่สุดคงจะได้แก่เรื่อง พิน็อคคิโอ บทประพันธ์ของคาร์โล กอลโลดี (Carlo Gollodi ค.ศ.1826-1890) ชื่อเดิมในภาษาอิตาลีคือ Le Avventura di Pinocchio, storia di un burattino ลงพิมพ์เป็นตอนๆ ในนิตยสารสำหรับเด็ก Giornale per I bambini ตั้งแต่ ค.ศ.๑๘๘๑ โดยใช้ชื่อ Storia di un Burattino (บทที่ ๑-๑๕) และ Avventura di Pinocchio (บทที่ ๑๖-๓๐) ต่อมาในปี ๑๘๘๓ จึงรวมพิมพ์เป็นเล่ม โดยสำนักพิมพ์ Felice Paggi แห่งเมืองฟลอเรนซ์ โดยมีเอ็นริโค มัซซันติ (Enrico Mazzanti) เป็นผู้วาดภาพประกอบ

            พิน็อคคิโอ เป็นนิทานสำหรับเด็กที่มีชื่อเสียงมากที่สุดในโลก แปลเป็นภาษาต่างแล้วถึง ๒๕๐ ภาษา เป็นหนังสือที่มีผู้อ่านมากที่สุดรองจากคัมภีร์ไบเบิ้ล ตัวหุ่นไม้เองเป็นสัญลักษณ์อย่างไม่เป็นทางการของประเทศอิตาลี และเป็นขวัญใจของเด็กๆ ทั่วโลก ส่วนจมูกที่งอกออกมายามพูดปดนั้นกลายเป็นเครื่องหมายของการพูดเท็จที่รู้จักกันโดยทั่วไป และทำให้เกิดศัพท์ใหม่ทางจิตวิทยาคือ Pinocchio effect ซึ่งเป็นปฏิกิริยาที่เกิดขึ้นที่จมูกเมื่อมีการพูดปด แม้จะมีความหมายในเชิงลบ แต่สิ่งเหล่านี้แสดงอิทธิพลของหนังสือเรื่องนี้ได้เป็นอย่างดี

            ในภาคภาษาไทย ก่อน พ.ศ.๒๕๓๒ ไม่ปรากฏว่ามีการแปลต้นฉบับที่สมบูรณ์ของเรื่องนี้ออกเป็นภาษาไทย คงมีเพียงฉบับย่อยซึ่งมีมากมายหลายสำนวนและจัดพิมพ์โดยหลายสำนักพิมพ์ ส่วนใหญ่คงอยู่ในรูปของหนังสือภาพสำหรับเด็กเล็กที่มีเนื้อหาง่ายๆ และมีความยาวเพียงกี่หน้า ขณะเรื่องเดิมเป็นหนังสือที่มีความหนาเกือบ ๒๐๐ หน้า

            ต่อมาอาจเป็นเพราะตลาดวรรณกรรมเยาวชนเปิดกว้างขึ้น จึงปรากฏว่ามีการแปล พิน็อคคิโอ จากต้นฉบับเต็มถึง ๓ สำนวนด้วยกัน คือ พิน็อคคิโอ หุ่นน้อยผจญภัย แปลจากภาษาอังกฤษ โดย กิติมา อมรทัต การผจญภัยของพิน็อคคิโอ แก้วคำ ทิพย์ไชย เป็นบรรณาธิการแปลเรียบเรียงจากต้นฉบับภาษาอังกฤษเช่นกัน และ ปิน็อกกีโอ แปลโดย กมลเดช สงวนแก้ว จากภาษาอิตาลีโดยตรง

            พิน็อคคิโอ ฉบับแปลทั้ง ๓ ฉบับนี้ มีเพียง ปิน็อกกีโอ เท่านั้น ที่ระบุปีที่พิมพ์ครั้งแรกใน พ.ศ.๒๕๔๐ (ปกแข็ง) ครั้งที่สองในปี ๒๕๔๒ (ปกอ่อน) อีก ๒ ฉบับที่เหลือไม่ระบุไว้ไม่ว่าส่วนใดของหนังสือ ว่าพิมพ์เมื่อใด แต่เมื่อพิจารณาจากราคาหนังสือซึ่งค่อนข้างต่ำ (๖๕ บาท) พอจะอนุมานได้ว่า พิน็อคคิโอ หุ่นน้อยผจญภัย น่าจะเป็นฉบับที่พิมพ์แรกสุด โดยที่มีข้อความที่ปกหลังเขียนไว้ว่า “นี่คือการแปลจากต้นฉบับเต็มและดั้งเดิมโดยไม่มีการตัดทอน”

            พิน็อคคิโอ หุ่นน้อยผจญภัย เป็นหนังสือในชุดวรรณกรรมเยาวชน จัดพิมพ์โดยสำนักพิมพ์สมิต โดยระบุชื่อต้นฉบับภาษาอังกฤษและผู้แต่ง The Adventures of Pinocchio by Carlo Collodi ไว้ในปกรองและด้านหลังปกรอง คำนำของบรรณาธิการสำนักพิมพ์และข้อความแนะนำหนังสือที่ปกหลังแสดงให้เห็นว่า สำนักพิมพ์รู้จักและเข้าใจถึงคุณค่าของวรรณกรรมเอกเรื่องนี้เป็นอย่างดีในฐานะ “มรดกทางปัญญาและศีลธรรม” มิใช่ในฐานะเรื่องสำหรับเด็กเท่านั้น

            “พิน๊อคคิโอไม่ใช่เรื่องสำหรับเด็กเท่านั้น แต่การผจญภัยของเจ้าหุ่นน้อยในโลกกว้างยังเต็มไปด้วยทัศนะในการมองโลกอย่างแหลมคมของผู้เขียน ซึ่งได้ชื่อว่าเป็นนักเสียดสีสังคมได้แสบสันต์คนหนึ่ง ตัวละครทุกตัวในเรื่องจึงอุบัติขึ้นจากบุคลิกลักษณะของคนจริงๆ ในสังคม ในทุกกาลเวลาของโลกอันแสนประหลาดใบนี้ และปรุงแต่งด้วยจินตนาการให้ดูมีชีวิตชีวาและประทับในความทรงจำของผู้อ่านทุกคนเรื่องราวของ พิน็อกคิโอ คือมหาวิทยาลัยแห่งประสบการณ์ของมนุษย์ผู้เผชิญกับโลกกว้างอันแสนประหลาดเพื่อที่จะดำรงอยู่ได้อย่างคนที่มีคุณค่าต่อสังคม”

            แต่อาจจะเป็นด้วยเหตุนี้ สำนักพิมพ์จึงลืมไปว่าในชั้นต้นแล้ว พิน็อคคิโอ คือหนังสือสำหรับเด็ก รูปเล่มของหนังสือจึงไม่เน้นความดึงดูดสายตาเท่า การผจญภัยของพิน็อคคิโอ และ ปิน็อกกีโอ นั่นคือไม่ให้ความสำคัญแก่ภาพประกอบ ในหน้าหนังสือทั้งหมด ๑๙๓ หน้า มีภาพประกอบเพียง ๑๐ หน้าเท่านั้น ไม่มีการระบุชื่อผู้วาด มีแต่ลายเซ็นเป็นภาษาอังกฤษที่มุมล่างขวาของภาพว่า PRAMIN ซึ่งฟังดูคล้ายชื่ออินเดียมากกว่าชื่อไทย ลักษณะของภาพ การแต่งกายของตัวละคร และฉากชวนให้คิดว่าไม่น่าเป็นฝีมือผู้วาดภาพชาวไทย อาจเป็นได้ว่าต้นฉบับเดิมภาษาอังกฤษนั้นพิมพ์ในอินเดีย มีภาพประกอบที่ผู้วาดเป็นชาวอินเดีย และฉบับภาษาไทยได้ใช้ภาพประกอบจากต้นฉบับ

            สิ่งที่น่าสังเกตอีกประการหนึ่งก็คือ พิน็อคคิโอ ฉบับ หุ่นน้อยผจญภัย นี้ไม่มีสารบัญ และไม่มีข้อความสรุปเนื้อหาไว้ต้นบทเหมือนในต้นฉบับภาษาอิตาลี แน่นอนว่าในต้นฉบับภาษาอังกฤษคงจะมีสารบัญเต็มรูปแบบ คือมีเลขที่บทและสรุปเนื้อหาของแต่ละบท แต่ในฉบับภาษาไทย ผู้พิมพ์อาจไม่เห็นความสำคัญของสารบัญดังกล่าว จึงไม่ได้แปลให้ครบถ้วน ทำให้ขาดลักษณะของหนังสือเดิมไปอย่างน่าเสียดาย ทั้งที่เป็นงานแปลซึ่งมีคุณภาพเล่มหนึ่ง

            ส่วน การผจญภัยของพิน็อคคิโอ เป็นหนังสือในชุดวรรณกรรมอมตะของโลกที่สำนักพิมพ์นี้จัดพิมพ์ โฆษณาที่ปกหลังเน้นให้ผู้อ่านมีหนังสือชุดนี้ไว้ในครอบครองเพราะ “แสดงภูมิปัญญาของคุณ(ผู้อ่าน) และครอบครัวของคุณ ว่ารู้จักงานด้านปัญญาอันยิ่งใหญ่….” แต่เป็นที่น่ากังขาว่า ผู้จัดพิมพ์ ‘รู้จัก’ ผลงานชิ้นนี้ดีเพียงใด เพราะแม้จะมีความพยายามในการให้ข้อมูล ด้วยการเสนอประวัติของผู้เขียนและบทเกริ่นนำ ทว่า ข้อเขียนดังกล่าวโดยเฉพาะบทเกริ่นนำซึ่งอาจแปลมาจากภาษาอังกฤษนั้น เขียนด้วนภาษาไทยที่อ่านยากเข้าใจยาก จึงมิได้เอื้อต่อความเข้าใจเรื่องและช่วยให้ผู้อ่านรู้จักพิน็อคคิโอมากขึ้นสักเท่าใด

            สิ่งที่สะดุดตาสำหรับหนังสือเล่มนี้คือ ภาพประกอบซึ่งมีอยู่เกือบทุกหน้า แสดงฉากเหตุการณ์ต่างๆ ที่เกิดขึ้นเกือบทุกเหตุการณ์ ส่วนใหญ่เป็นภาพครึ่งหน้า มีภาพเต็มหน้าแทรกอยู่บ้างเป็นบางครั้ง แต่ทุกครั้งที่เริ่มบทใหม่ จะมีภาพพิน็อคคิโอเดี่ยวๆ ประกอบอยู่ด้วยเสมอ ภาพเหล่านี้ไม่มีชื่อผู้วาด เข้าใจว่าน่าจะมาจากต้นฉบับภาษาอังกฤษ เพราะผู้วาดชาวไทยอาจไม่สามารถจินตนาการถึงฉากหรือเครื่องแต่งกายของผู้คนในยุโรปสมัยเมื่อร้อยกว่าปีมาได้โดยง่ย การมีภาพประกอบจำนวนมากเช่นนี้ทำให้ การผจญภัยของพิน็อคคิโอ ดึงดูดผู้อ่านรุ่นเยาว์ได้เป็นอย่างดี

            ในส่วนของสารบัญ พิน็อคคิโอ ฉบับสำนวนแปลแก้วคำ ทิพย์ไชย มี ‘สารบัญ’ ที่ระบุหน้าของ ‘ตอน’ ต่างๆ โดยไม่มีบทสรุปเรื่องเหมือนในต้นฉบับภาษาอิตาลี แต่บทสรุปเรื่องจะไปปรากฏนำเรื่องของแต่ละ ‘ตอน’ อนึ่ง การใช้คำว่า ‘ตอน’ แทน ‘บท’ เช่นนี้ สะท้อนให้เห็นลักษณะการใช้ภาษาในการแปลที่เป็นภาษาพูดแบบกันเอง ขาดความประณีตในการเลือกโครงสร้างและคำที่ใช้ ทำให้ด้อยความเป็นวรรณคดีไปอย่างน่าเสียดาย

            ในบรรดา พิน็อคคิโอ ฉบับแปลทั้ง ๓ ฉบับ ปิน็อกกีโอ ดูจะเป็นฉบับที่ให้บรรยากาศใกล้เคียงกับต้นฉบับเดิมภาษาอิตาลีมากที่สุด จากรูปเล่มซึ่งมีรูปประกอบโดย เอนริโก มัซซานติ ที่วาดประกอบต้นฉบับภาษาอิตาลีในการพิมพ์ครั้งแรกเมื่อ ค.ศ.๑๘๘๓ และภาพลายมือต้นฉบับ พิน็อคคิโอ และลายเซ็นของผู้ประพันธ์คือ คาร์โล กอลโลดี ที่ปกหลังและหลังสารบัญ

            ปิน็อกกีโอ แปลจาก Le Avventura di Pinocchio ต้นฉบับภาษาอิตาลี ที่พิมพ์ครั้งแรกในปี ๑๘๘๓ โดย กมลเดช สงวนแก้ว บรรณาธิการต้นฉบับแปลคือ ผกาวดี อุตตโมทย์ พิมพ์โดยสำนักพิมพ์ผีเสื้อ เป็นฉบับที่สมบูรณ์ครบถ้วนในการให้ความรู้เกี่ยวกับเรื่องที่แปล มีความนำสำนักพิมพ์ที่กล่าวถึงความเป็นมาของเรื่องและความร่วมมือกับพิพิธภัณฑ์ของมูลนิธิแห่งชาติการ์โล กอลโลดี ตลอดจนวิธีการถ่ายเสียงภาษาอิตาลี ในส่วนของบันทึกผู้แปล ผู้อ่านจะได้ทราบประวัติการตีพิมพ์ผลงานชิ้นนี้และต้นฉบับต่างๆ ของกอลโลดี นอกจากนี้ท้ายเล่มยังมีเกี่ยวกับผู้เขียน ผู้เขียนรูปและผู้แปล ในส่วนของผู้เขียนและผู้เขียนรูปนั้น นอกจากเป็นการเสนอประวัติของบุคคลทั้งสองอย่างย่นย่อแล้ว ยังกล่าวถึงส่วนที่เกี่ยวกับพิน็อคคิโอ ที่ทำให้ผู้อ่านได้รับอรรถรสในการอ่านวรรณกรรมเล่มนี้มากขึ้นอีก เช่น เล่าถึงบรรณาธิการนิตยสาร Giornale per i bambini ที่คอยกระตุ้นและให้กำลังใจกอลโลดีระหว่างการประพันธ์งานชิ้นนี้ และชี้ให้เห็นมิติในภาพนิทานของมัซซานติด้วยความประณีตในการพิมพ์เช่นนี้ ทำให้สำนักพิมพ์ได้รับรางวัลวรรณกรรมแปลจากรัฐบาลอิตาลีใน พ.ศ.๒๕๔๓

Advertisements

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

%d bloggers like this: